შესავალი: მონობის ქარაფშუტიდან თავისუფლების სიმბოლომდე ისტორია იცნობს უამრავ აჯანყებას, მაგრამ არცერთი მათგანი არ ყოფილა ისეთი დრამატული, სასტიკი და შთამაგონებელი, როგორიც იყო სპარტაკუსის აჯანყება (ძვ. წ. 73–71 წლები). ეს კაცი, რომლის სახელიც თავისუფლებისა და შეუპოვრობის სინონიმი გახდა, იყო თრაკიელი მეომარი, რომელიც რომაელებმა დაატყვევეს და გლადიატორად აქციეს. დღეს ჩვენ მის შესახებ ქართულად მოგიყვებით – არა მხოლოდ როგორც მეთაურის, არამედ როგორც იდეის – თავისუფლების უფლების – მატარებლის შესახებ. ვინ იყო სპარტაკუსი? (წარმომავლობა და ადრეული წლები) სპარტაკუსი დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 111 წელს, თრაკიაში (თანამედროვე ბულგარეთის, საბერძნეთისა და თურქეთის ტერიტორიაზე). ის მიეკუთვნებოდა მომთაბარე მეომარ ტომს, სახელად „მედები“. მისი ახალგაზრდობის შესახებ ცოტა რამაა ცნობილი, მაგრამ ანტიკური ისტორიკოსები, როგორებიც არიან პლუტარქე და აპიანე, აღნიშნავენ, რომ ის იყო ჭკვიანი, ფიზიკურად ძლიერი და ბრწყინვალე სტრატეგი.
შემდეგი გაგზავნეს პრეტორი პუბლიუს ვარინიუსი. სპარტაკუსმა კვლავ დაამარცხა იგი და ჩაიგდო ხელთ რომაული იარაღი, აღჭურვილობა და მახვილები – მონები შეიარაღდნენ როგორც ნამდვილი ლეგიონერები. სპარტაკუსის მიზანი არასოდეს ყოფილა რომის დაპყრობა. მას სურდა თავისი ხალხი ალპებით გადაეყვანა გალიაში (თანამედროვე საფრანგეთი) და იქიდან თრაკიაში, სადაც თითოეულ მათგანს შეეძლო თავისუფალი კაცივით ეცხოვრა. მაგრამ მის არმიაში შინაგანმა უთანხმოებამ შეცვალა ისტორიის მიმდინარეობა.
კრიქსესი, რომელიც გალიელ მეომრებს მეთაურობდა, არ სურდა იტალიის დატოვება. მას სურდა რომის გაძარცვა. ამ უთანხმოების გამო, კრიქსესი 30 000 მეომრით გამოეყო სპარტაკუსს. რომაელებმა ის სასტიკად დაამარცხეს გარგანოს მთასთან (ძვ. წ. 72 წ.), და კრიქსესი გმირულად დაიღუპა. სპარტაკუსმა მის პატივსაცემად 300 რომაელი ტყვე გლადიატორთა თამაშებზე აიძულა ებრძოლათ – ისევე როგორც მისი მეგობარი კრიქსესი იყო იძულებული. რომში პანიკა დაიწყო. სენატმა უმაღლესი ხელისუფლება გადასცა მარკუს ლიცინიუს კრასუსს – იტალიის უმდიდრეს ადამიანს და დაუნდობელ მხედართმთავარს. კრასუსმა შეკრიბა 8 ლეგიონი (დაახლოებით 40 000 კარგად გაწვრთნილი ჯარისკაცი). spartacus qartulad
რას იზამდი შენ, სპარტაკუსის ადგილ რომ ყოფილიყავი? დაემორჩილებოდი თუ აიღებდი მახვილს, რომ ერთი შანსი მაინც მოგეცა თავისუფლებისთვის? იცოდი? ქალაქი „სპარტაკი“ არსებობს ჩრდილოეთ ოსეთში, ხოლო მისი სახელი უკვდავყოფილია კოსმოსშიც – ასტეროიდი 2579 სპარტაკუსი.
სპარტაკუსი, თავისი მარჯვენა ხელით – გალიელმა კრიქსესთან და სამხედრო ექსპერტთან ენომაისთან ერთად – ააშენა პარტიზანული არმია, რომელიც საოცარი სისწრაფითა და დისციპლინით მოქმედებდა. რომის სენატმა თავიდან მსუბუქად მიიღო ეს აჯანყება. პრეტორი გაიუს კლავდიუს გლაბერი გაგზავნეს 3000 ჯარისკაცით, რათა სპარტაკუსის ადამიანები ვეზუვიზე ალყაში მოექციათ. მაგრამ სპარტაკუსის გენიალურმა ტაქტიკამ გაიმარჯვა: მისმა მეომრებმა ველური ვაზის ლერწმებისგან დაამზადეს თოკები, ჩაიშვეს მთის კალთიდან და ზურგიდან დაარტყეს რომაელებს. გლაბერის ჯარი მთლიანად განადგურდა. ამ უთანხმოების გამო
სპარტაკუსი თავდაპირველად მსახურობდა რომის დამხმარე ჯარში, მაგრამ შემდეგ გაიქცა და თავის თანატომელებთან ერთად იბრძოდა რომაელების წინააღმდეგ. ტყვედ ჩავარდნის შემდეგ, ის სასტიკი სასჯელის ნიშნად გლადიატორად გაყიდეს. სპარტაკუსი მოხვდა ლენტულუს ბატიატუსის გლადიატორთა სკოლაში ქალაქ კაპუაში. სწორედ აქ, არენისთვის განკუთვნილი მონების სასტიკი ცხოვრების პირობებმა, დამამცირებელმა მოპყრობამ და გარდაუვალმა სიკვდილმა გააღვიძა მასში აჯანყების ნაპერწკალი. გლადიატორები არ იყვნენ ჩვეულებრივი მონები – ისინი იყვნენ გაწვრთნილი მკვლელები, რომლებიც მაყურებლის გასართობად კვდებოდნენ.
მან გამოიყენა სასტიკი ტაქტიკა – დეციმაცია (ყოველი მეათე ჯარისკაცის სიკვდილით დასჯა გაქცევის ან სიმხდალის გამო). მან ასევე ააგო 55 კილომეტრიანი კედელი და თხრილი ბრუტიუმის ნახევარკუნძულზე (თანამედროვე კალაბრია), რათა სპარტაკუსის არმია ალყაში მოექცია. სპარტაკუსმა სამჯერ სცადა კრასუსის ხაზების გარღვევა. მან იცოდა, რომ ეს იყო მისი უკანასკნელი ბრძოლა. მისი 60 000-იანი არმიის წინააღმდეგ იდგა 45 000 რომაელი ლეგიონერი. ბრძოლის წინ სპარტაკუსმა მოკლა საკუთარი ცხენი, რათა თავის მეომრებს ეთქვა: „თუ გავიმარჯვებთ, მე მეცხენება; თუ დავმარცხდებით, მე ცხენი არ დამჭირდება – თქვენთან ერთად ვკვდები“. რომ ის იყო ჭკვიანი
სპარტაკუსმა შეკრიბა 70-მდე გლადიატორი, რომლებიც იზიარებდნენ მის სურვილს – ან თავისუფლება, ან სიკვდილი. ერთ ღამეს სპარტაკუსმა და მისმა მომხრეებმა სამზარეულოს დანებითა და შამფურებით შეძლეს სკოლიდან გ�ცევა. მათ ქუჩებში იპოვეს ტრანსპორტი – ვაგონები გლადიატორთა იარაღით დატვირთული – და მიემართნენ ვეზუვიუსის მთისკენ. გზად მათ შეუერთდნენ გაქცეული მონები, ღარიბი გლეხები და მწყემსები. რაოდენობა სწრაფად გაიზარდა 70-დან 10 000-მდე.